Tây Nguyên khuyến khích nhân rộng các mô hình tưới tiết kiệm nước
16:00 - 28/11/2019
(MTNT) – Dưới tác động tiêu cực của tình trạng biến đổi khí hậu trong những năm gần đây, khắp các tỉnh ở khu vực Tây Nguyên luôn phải gồng mình chống hạn, gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất nông nghiệp; đặc biệt là đối với lĩnh vực trồng trọt.

Từ nhiều năm qua, các tỉnh trong khu vực Tây Nguyên vẫn thường xảy ra tình trạng ruộng đồng nứt nẻ, ao hồ cạn kiệt, các loại cây trồng của bà con nông dân bị héo rũ, chết khô do khát nước tưới

 
Thực trạng cho thấy, tại nhiều địa phương đang xảy ra tình trạng ruộng đồng nứt nẻ, ao hồ cạn kiệt, các loại cây trồng của bà con nông dân bị héo rũ, chết khô do khát nước tưới. Thậm chí, người dân trong vùng còn lâm vào hoàn cảnh thiếu hụt nguồn nước sạch phục vụ cho sinh hoạt một cách trầm trọng.

 
Theo đó, để ứng phó với tình hình hạn hán, chính quyền các địa phương cùng các nhà khoa học tăng cường sự hướng dẫn và khuyến khích người dân chuyển đổi để áp dụng các biện pháp tưới tiên tiến, tiết kiệm. Phương pháp này vừa giúp đảm bảo cung cấp đủ độ ẩm cho sự phát triển của cây trồng, vừa hạn chế sự rò rỉ, thất thoát nguồn nước quý. Đây là giải pháp có tính đột phá, mang lại kết quả thiết thực.

 
Trong quy hoạch phát triển nông nghiệp của toàn vùng Tây Nguyên đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 thì diện tích trồng cây cà phê khoảng 542.500 ha; hồ tiêu 17.500 ha; cao su 280.000 ha; điều 30.500 ha; rau đậu 110.000 ha. Tuy nhiên, theo báo cáo của Cục Trồng trọt- Bộ Nông nghiệp & PTNT, thực trạng gieo trồng hiện đã vượt xa so với quy hoạch, trừ cây cao su. Cụ thể: Cây cà phê đã đạt hơn 622.000 ha; hồ tiêu hơn 91.000 ha; điều trên 81.000 ha; rau đậu trên 161.000 ha.

 
Trước mắt, để phục vụ việc cấp nước cho hoạt động sản xuất nông nghiệp và các ngành kinh tế khác cũng như ứng phó với tình trạng hạn hán, các tỉnh Tây Nguyên đã đầu tư xây dựng hàng nghìn công trình thủy lợi. Thống kê hàng năm cho thấy, từ hệ thống thủy lợi đã góp phần quan trọng để giúp cho ngành nông nghiệp của Tây Nguyên đóng góp khoảng hơn 40% GDP của toàn vùng; đồng thời, tạo ra những sản phẩm nông sản có giá trị xuất khẩu mang tính chiến lược của cả nước như: Cà phê, hồ tiêu, cao su...

 
Hiện, toàn vùng đã có 2.354 công trình thủy lợi, với tổng dung tích trữ nước đạt 1.535.106 m3 (trong đó, dung tích hữu ích khoảng 1.290.106 m3). Theo đó sẽ phục vụ đủ nước tưới cho khoảng trên 288.000 ha cây trồng, tương đương với gần 24% diện tích canh tác. Như vậy, hệ thống thủy lợi được quy hoạch và xây dựng nhằm đáp ứng nhu cầu sản xuất của người dân địa phương ở điều kiện bình thường. Phần lớn số diện tích canh tác còn lại sẽ được tưới từ các nguồn nước khác như: Nước mặt sông, suối; nước ngầm...

 
Tuy nhiên, trong bối cảnh sự tác động của biến đổi khí hậu có những diễn biến phức tạp và ngày càng gia tăng, thời tiết thay đổi bất thường, mùa nắng nóng kéo dài khiến nguồn nước phục vụ tưới cho cây trồng sụt giảm, kể cả nguồn nước ngầm trong lòng đất cũng suy giảm nghiêm trọng. Bên cạnh đó, người nông dân vẫn có thói quen tưới cho cây trồng theo kiểu truyền thống (chủ yếu là tưới vào gốc), làm thất thoát lớn lượng nước chảy trôi một cách lãng phí nên nguồn nước tưới ngày càng trở nên khan hiếm.

 
Cùng với đó, nhiều công trình thủy lợi chưa được quản lý, khai thác và phát huy hiệu quả nên cứ vào mùa khô là lại cạn trơ đáy. Vì vậy, vào mùa khô hàng năm, toàn vùng có đến hàng chục nghìn ha cây trồng như: Cà phê, hồ tiêu, lúa nước, các loại cây ngắn ngày… lâm vào tình trạng thiếu nước tưới nghiêm trọng; làm ảnh hưởng lớn đến năng suất, chất lượng và đời sống của bà con nông dân.

 

Năm 2017, cả nước có 200.000 ha và năm 2020 có 500.000 ha cây trồng cạn chủ lực được tưới bằng công nghệ, kỹ thuật tưới tiên tiến, tiết kiệm nước nhằm nâng cao năng suất, giảm lượng nước tưới và tăng thu nhập của người dân.

Theo đánh giá việc triển khai kế hoạch trong giai đoạn I trên cả nước: Diện tích cây trồng cạn được áp dụng tưới tiên tiến, tiết kiệm nước đạt khoảng 270.000 ha, vượt 40% so với kế hoạch.

 
Để chống lãng phí tài nguyên nước, thời gian qua Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI) đã nghiên cứu mô hình tưới nước tiết kiệm cho cây cà phê. Đây cũng là loại cây trồng có thế mạnh chủ lực của toàn vùng, với tổng diện tích canh tác lớn nhất.

 
Kết quả bước đầu cho thấy, việc áp dụng mô hình tưới nước tiết kiệm không ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng, năng suất cũng như chất lượng của cà phê nhân. Nhờ đó, góp phần làm giảm chi phí đầu tư cho sản xuất; gia tăng hiệu quả kinh tế, nâng cao thu nhập của các hộ dân; đồng thời góp phần bảo vệ môi trường do bà con sử dụng nguồn tài nguyên nước hiệu quả hơn.

 
Hiện có 02 hệ thống tưới tiết kiệm đang được bà con nông dân áp dụng cho cây cà phê. Đó là hệ thống tưới nhỏ giọt- đây là hệ thống ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt nhập khẩu từ Israel. Hệ thống này hoạt động trên nguyên tắc đưa nước đến vùng rễ thông qua các ống dẫn, áp suất cao cân bằng kín bù áp. Theo đó, nước được tưới thông qua các đầu nhỏ giọt thấm đều ở vùng rễ; mỗi đầu nhỏ giọt trung bình tưới được 1- 1,6 lít/giờ. Tuy nhiên, hệ thống tưới tiết kiệm này chỉ phát huy được hiệu quả đối với những vườn cà phê còn khỏe mạnh, có bộ rễ còn tốt.

 
Thứ hai là hệ thống tưới tiết kiệm phun mưa tại gốc (hệ thống tưới WASI). Đây là kết quả nghiên cứu tưới tiết kiệm của WASI đã được Bộ Nông nghiệp & PTNT ban hành theo Quyết định số 5075 từ năm 2016 của Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp & PTNT). Hệ thống hoạt động trên nguyên tắc đưa nước tới từng gốc cây (cà phê, hồ tiêu…) thông qua hệ thống ống dẫn, áp suất thấp cân bằng hở không bù áp. Nước được tưới cho cây theo nguyên lý phun mưa tại gốc với đầu béc phun mưa nhỏ nên nước được thấm đều trên cả diện tích bồn cây, tại vùng rễ. Lưu lượng tưới thiết kế phổ biến khoảng 60 lít/giờ.

 
Qua đánh giá hiệu quả từ thực tế của việc tưới tiết kiệm với cả 02 công nghệ cho thấy đều đã góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho các hộ dân. Bên cạnh việc giúp tiết kiệm về chi phí, khi áp dụng các mô hình này còn làm gia tăng năng suất cho vườn cây.

 
Các hệ thống tưới tiết kiệm đã giúp giảm chi phí đầu vào từ 10- 18 triệu đồng/ha/năm, đây là khoản chi phí không nhỏ với đa số nông hộ trồng cà phê hiện nay. Đồng thời, thông qua việc tối ưu hoá lượng nước tưới còn gia tăng năng suất vườn cây khoảng 0,5 tấn cà phê nhân/ha. Cùng với đó, việc bón phân cho cà phê qua hệ thống tưới nước tiết kiệm đã góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, giúp tiết kiệm lượng phân bón sử dụng (giảm 20- 26% lượng phân nguyên chất), duy trì và cải thiện độ phì nhiêu cho đất.

 
Những lợi ích đạt được từ việc áp dụng các hệ thống tưới tiết kiệm là rất khả quan. Tuy nhiên, để nhân rộng được mô hình này, chính quyền các địa phương cần có giải pháp cụ thể nhằm phát triển hệ thống tưới tiên tiến, tiết kiệm nước cho cây trồng trên cạn. Các địa phương cần xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp, khuyến khích người dân tích cực chuyển đổi và áp dụng công nghệ tưới tiên tiến, tiết kiệm nước… Từ đó, giúp bà con nông dân đẩy mạnh sản xuất, thích ứng với biến đổi khí hậu.


 
Chu Bình

 
Thêm bình luận :
Họ và tên
Email
Nông dân với chương trình môi trường nông thôn